هوش مصنوعی وارد کار روزمرهٔ دفترهای وکالت شده است: پیش‌نویس لایحه، خلاصهٔ پرونده و پاسخ اولیه به پرسش موکل. این ابزارها وقت را کم می‌کنند، اما یک لایحهٔ پرخطا یا یک استناد ساختگی می‌تواند به پرونده و اعتبار حرفه‌ای شما آسیب بزند. پرسش اصلی این نیست که از هوش مصنوعی استفاده کنیم یا نه؛ این است که چطور از آن استفاده کنیم که مسئولیت حرفه‌ای‌مان سر جایش بماند.
۱. ابزار باید با حقوق ایران آشنا باشد
مدل‌های عمومی بیشتر با متن‌های انگلیسی و نظام‌های حقوقی دیگر آموزش دیده‌اند. در آیین دادرسی ایران، مهلت‌ها، مراجع رسیدگی و اصطلاحات فرق دارد. اگر ابزاری «تجدیدنظر» و «فرجام» را جابه‌جا به کار ببرد یا مهلتی را از قانون کشوری دیگر بگوید، خروجی‌اش برای پرونده قابل استفاده نیست.
۲. هر استناد را با متن رسمی تطبیق دهید
خطای رایج هوش مصنوعی، شمارهٔ مادهٔ اشتباه یا ساختگی است؛ پدیده‌ای که به آن «توهم» می‌گویند. پیش از ثبت هر لایحه، شمارهٔ ماده و عبارت آن را با متن رسمی قانون، مثلاً در سامانهٔ ملی قوانین و مقررات، مقایسه کنید. یک استناد نادرست کافی است تا اعتبار کل لایحه نزد قاضی کم شود.
۳. اطلاعات موکل را ناشناس کنید
رازداری از تکالیف اصلی حرفهٔ وکالت است. پیش از وارد کردن شرح پرونده در هر ابزار آنلاین، نام، کد ملی، نشانی و شماره‌های پرونده را حذف کنید یا با نشانه جایگزین کنید. ابزار برای تحلیل حقوقی به هویت طرفین نیاز ندارد؛ به واقعیت‌های پرونده نیاز دارد.
۴. رویهٔ قضایی را جداگانه بررسی کنید
آرای وحدت رویهٔ دیوان عالی کشور و نظریه‌های مشورتی ادارهٔ کل حقوقی قوه قضاییه مدام اضافه می‌شوند و ابزار ممکن است از رأی‌های تازه خبر نداشته باشد. نمونه‌اش حدود کار کارآموزان وکالت در دعاوی نکاح، طلاق، نسب و حجر است که با نظریهٔ مشورتی ۷/۱۴۰۳/۸۵ روشن‌تر شد. اگر خروجی ابزار با رویهٔ روز نمی‌خواند، رویه را مبنا بگیرید.
۵. ساختار و خواسته را متناسب با مرجع تنظیم کنید
لایحه در دادسرا، دادگاه بدوی و دادگاه تجدیدنظر خواستهٔ متفاوتی دارد. پیش‌نویس هوش مصنوعی را از این نظر بازبینی کنید: ایرادات شکلی پیش از دفاع ماهوی آمده‌اند؟ هر بند به برگ مشخصی از پرونده ارجاع می‌دهد؟ خواستهٔ پایانی، یعنی برائت، منع تعقیب یا رد دعوا، روشن است؟
۶. مسئولیت نهایی با شماست
هوش مصنوعی پیش‌نویس می‌دهد، نه نظر حقوقی. امضای پای لایحه، امضای شماست؛ پس هر جمله باید از فیلتر دانش و تجربهٔ خودتان گذشته باشد. ابزاری که نتیجهٔ قطعی وعده می‌دهد یا می‌گوید بازبینی لازم نیست، باید با احتیاط بیشتری سنجیده شود.
ابزارهای بومی برای کارهای تکراری دفتر
بخشی از همین نکته‌ها دلیل شکل‌گیری ابزارهای حقوقی بومی بوده است. ParsiVakil نمونه‌ای از این ابزارهاست که روی کارهای تکراری دفتر وکالت تمرکز دارد:
- نگارش پیش‌نویس: نگارش لایحه دفاعیه با هوش مصنوعی، و همین‌طور دادخواست، شکواییه و تجدیدنظرخواهی، با خروجی Word و PDF.
- نگارش پیشرفته: بازبینی متنی که خودتان نوشته‌اید، از نظر نگارش، لحن و استدلال حقوقی.
- گزارش کارآموزی: کارآموز یادداشت‌های پرونده‌ای را که در آن حضور داشته وارد می‌کند و پیش‌نویس گزارش برای انواع پرونده‌ها ساخته می‌شود.
- محاسبه‌گرها: تمبر مالیاتی و سهم کانون، حق‌الوکاله، خسارت تأخیر تأدیه، مهریه به نرخ روز و دیه.
- یادآور جلسات و مواعد، و طراحی سربرگ وکالت با خروجی Word و PDF.
این ابزارها هم همان قاعدهٔ بالا را دارند: خروجی‌شان پیش‌نویس است و پیش از استفاده باید بازبینی شود.
جمع‌بندی
هوش مصنوعی در دفتر وکالت همان نقشی را دارد که یک دستیار تازه‌کار و سریع: کار اولیه را جلو می‌اندازد، ولی بدون نظارت نمی‌شود به آن تکیه کرد. با رعایت این شش نکته، می‌توان از سرعتش بهره برد و مسئولیت حرفه‌ای را هم حفظ کرد.
/سلب مسئولیت: تحریریه‌ی ایران وکالت در تهیه این محتوای تبلیغاتی نقش نداشته و مسئولیتی در قبال صحت آن ندارد./