دادرسی مالیاتی مجموعه ای از مراحل و اقدامات قانونی است که برای رسیدگی و حل اختلاف میان مودیان مالیاتی (اشخاص حقیقی و حقوقی) و سازمان امور مالیاتی انجام می شود. این اختلافات ممکن است درباره برگ تشخیص مالیات، مطالبه و وصول مالیات، استرداد مالیات، بخشودگی جرائم مالیاتی یا سایر تصمیمات مالیاتی باشد. در این فرآیند، مودی می تواند نسبت به مالیات تعیین شده اعتراض کرده و درخواست بررسی مجدد پرونده خود را در مراجع دادرسی مالیاتی ثبت کند. رسیدگی به این اعتراض ها در مراحل مختلف درون سازمانی و در صورت لزوم برون سازمانی انجام می شود و تا صدور رای قطعی ادامه می یابد تا حقوق مودی و سازمان امور مالیاتی بر اساس قوانین به صورت عادلانه بررسی شود.
هدف از دادرسی مالیاتی چیست؟
هدف اصلی دادرسی مالیاتی، ایجاد امکان رسیدگی عادلانه به اختلافات میان مودی و سازمان امور مالیاتی و جلوگیری از پرداخت مالیات بیش از میزان واقعی است. اگر مودی معتقد باشد مبلغ مالیات تعیین شده با درآمد، اسناد و قوانین مالیاتی مطابقت ندارد، می تواند از طریق فرآیند دادرسی مالیاتی نسبت به آن اعتراض کرده و درخواست بررسی مجدد پرونده خود را ثبت کند.
از مهم ترین اهداف دادرسی مالیاتی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
حفظ حقوق قانونی مودیان و جلوگیری از مطالبه مالیات غیرواقعی
برقراری عدالت و شفافیت در فرآیند رسیدگی مالیاتی
ایجاد امکان اعتراض قانونی به برگ تشخیص و سایر تصمیمات مالیاتی
کاهش اختلافات میان مودی و سازمان امور مالیاتی از طریق مراجع قانونی
اصلاح اشتباهات احتمالی در محاسبه مالیات و جلوگیری از پرداخت مالیات اضافی
کمک به اجرای صحیح قوانین و بهبود رویه های مالیاتی از طریق آرای صادر شده
انواع دادرسی مالیاتی
به طور کلی، انواع دادرسی مالیاتی به دو دسته اصلی دادرسی درون سازمانی و دادرسی برون سازمانی تقسیم می شود:
دادرسی درون سازمانی
دادرسی درون سازمانی شامل مراحلی است که رسیدگی به اختلاف مالیاتی در داخل سازمان امور مالیاتی انجام می شود. این مراحل قبل از ورود پرونده به مراجع قضایی قرار دارند و هدف آن ها حل اختلاف از طریق ساختار اداری و تخصصی سازمان است. مهم ترین مراحل دادرسی درون سازمانی عبارتند از:
دادرسی اداری (اداره مالیاتی و ماده ۲۳۸)
هیات حل اختلاف مالیاتی بدوی
هیات حل اختلاف مالیاتی تجدیدنظر
شورای عالی مالیاتی
هیات حل اختلاف موضوع ماده ۲۱۶ قانون مالیات های مستقیم
دادرسی برون سازمانی
در صورتی که اختلاف مالیاتی در مراحل داخلی سازمان امور مالیاتی حل نشود یا مودی نسبت به آرای صادر شده همچنان اعتراض داشته باشد، پرونده وارد مرحله دادرسی برون سازمانی می شود. در این مرحله رسیدگی خارج از سازمان امور مالیاتی انجام می گیرد. مهم ترین مراجع این بخش شامل موارد زیر است:
هیات موضوع ماده ۲۵۱ مکرر قانون مالیات های مستقیم
دیوان عدالت اداری
دادرسی برون سازمانی آخرین مرحله پیگیری اختلافات مالیاتی محسوب می شود و در آن پرونده وارد فرآیند قضایی شده و توسط مراجع مستقل مورد بررسی قرار می گیرد.
دادرسی مالیاتی شامل چه مراحلی است؟
فرآیند دادرسی مالیاتی از زمان اعتراض مودی به برگ تشخیص مالیات آغاز می شود و در صورت ادامه اختلاف، می تواند تا مراجع قضایی نیز پیش برود. این فرآیند شامل ۷ مرحله اصلی است که هر کدام وظیفه بررسی اعتراض و صدور رای در سطح مشخصی را بر عهده دارند.
۱.دادرسی اداری (ماده ۲۳۸ قانون مالیات های مستقیم)
اولین مرحله دادرسی مالیاتی، مراجعه به اداره امور مالیاتی و مذاکره با ممیز کل یا رئیس اداره مالیاتی است. در این مرحله، مودی پس از دریافت برگ تشخیص و گزارش رسیدگی می تواند نسبت به مالیات تعیین شده اعتراض کند و مدارک و مستندات خود را ارائه دهد. اگر طرفین به توافق برسند، پرونده در همین مرحله خاتمه پیدا می کند و نیازی به ورود به مراحل بعدی نخواهد بود.
۲. هیات بدوی حل اختلاف مالیاتی
اگر در مرحله دادرسی اداری توافقی میان مودی و اداره مالیاتی حاصل نشود، پرونده به هیات بدوی حل اختلاف مالیاتی ارجاع می شود. این هیات با بررسی اسناد، مدارک و دفاعیات طرفین، درباره اعتراض مودی تصمیم گیری کرده و رای اولیه را صادر می کند.
۳. هیات تجدیدنظر حل اختلاف مالیاتی
در صورتی که مودی یا مامور مالیاتی نسبت به رای هیات بدوی اعتراض داشته باشند، می توانند در مهلت قانونی درخواست تجدیدنظر ثبت کنند. در این مرحله پرونده مجددا توسط هیات تجدیدنظر بررسی شده و رای جدید صادر می شود. مودی برای ثبت این اعتراض باید میزان مالیات مورد قبول خود را نیز مطابق مقررات اعلام کند.
۴. شورای عالی مالیاتی
پس از صدور رای هیات تجدیدنظر، اگر مودی معتقد باشد در رسیدگی، قوانین و مقررات مالیاتی به درستی رعایت نشده است، می تواند پرونده را به شورای عالی مالیاتی ارجاع دهد. شورای عالی مالیاتی وارد ماهیت پرونده نمی شود و صرفا رعایت صحیح قوانین و تشریفات قانونی در آرای صادر شده را بررسی می کند.
۵. هیات موضوع ماده ۲۱۶ قانون مالیات های مستقیم
این هیات به اعتراضاتی رسیدگی می کند که مربوط به عملیات اجرایی وصول مالیات یا اشکالات در فرآیند قطعی شدن مالیات باشد. برای مثال، اگر مودی ادعا کند برگ تشخیص به صورت صحیح به او ابلاغ نشده یا در مراحل اجرایی اشتباهی رخ داده است، می تواند درخواست رسیدگی در هیات ماده ۲۱۶ را ثبت کند.
۶. هیات موضوع ماده ۲۵۱ مکرر
اگر مالیات قطعی شده باشد و امکان اعتراض در سایر مراجع وجود نداشته باشد، مودی می تواند با ارائه مدارک و دلایل کافی و با استناد به غیرعادلانه بودن مالیات، درخواست رسیدگی مجدد در هیات موضوع ماده ۲۵۱ مکرر را مطرح کند. این هیات به پرونده هایی رسیدگی می کند که از مسیرهای عادی اعتراض قابل پیگیری نیستند.
۷. دیوان عدالت اداری
دیوان عدالت اداری آخرین مرجع رسیدگی به اختلافات مالیاتی است. در صورتی که مودی نسبت به آرای قطعی صادر شده همچنان اعتراض داشته باشد، می تواند مطابق مقررات از تصمیمات مراجع مالیاتی در دیوان عدالت اداری شکایت کند. با ورود پرونده به این مرحله، رسیدگی از حوزه سازمان امور مالیاتی خارج شده و در سیستم قضایی کشور انجام می شود.
مدارک و مستندات مورد نیاز در دادرسی مالیاتی
دفاتر قانونی مورد نیاز برای رسیدگی مالیاتی
صورتهای مالی و گزارشات مالی
اسناد حسابداری و مستندات پشتیبان
مدارک حقوق و دستمزد
گزارشهای بانکی و مالی
اسناد خرید و فروش دارایی ثابت
اظهارنامهها و گزارشهای مالیاتی سالانه
مستندات معافیت و بخشودگیها
دادرسی مالیاتی چه زمانی انجام می شود؟
فرآیند دادرسی مالیاتی از زمانی آغاز می شود که برگ تشخیص مالیات به صورت رسمی به مودی ابلاغ شود. اگر مودی پس از بررسی برگ تشخیص، مبلغ مالیات تعیین شده را مطابق با اسناد، درآمد واقعی یا مقررات مالیاتی نداند، می تواند در مهلت قانونی نسبت به آن اعتراض کند و درخواست رسیدگی مجدد را ثبت نماید.
مطابق قانون، مودی از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص مالیات ۳۰ روز فرصت دارد تا اعتراض خود را به سازمان امور مالیاتی ارائه دهد. ثبت اعتراض در این بازه زمانی، نخستین گام برای ورود به فرآیند دادرسی مالیاتی و بررسی مجدد پرونده است.
دادرسی مالیاتی توسط چه کسی انجام می شود؟
دادرسی مالیاتی یک فرآیند حقوقی و تخصصی است که می تواند هم توسط خود مودی (شخص حقیقی یا حقوقی) و هم از طریق نمایندگان قانونی مانند وکلای مالیاتی و مشاوران مالیاتی انجام شود. در واقع، مودی این امکان را دارد که شخصاً پرونده مالیاتی خود را پیگیری کند یا با اعطای وکالت نامه به افراد متخصص، روند دادرسی را به آن ها بسپارد.
مشاوران و وکلای مالیاتی نقش مهمی در این فرآیند دارند و با تسلط بر قوانین مالیاتی، آیین نامه ها و بخشنامه های سازمان امور مالیاتی تلاش می کنند تا از حقوق مودی دفاع کرده و در صورت امکان، میزان مالیات تعیین شده را به صورت قانونی کاهش دهند. مشاوران مالیاتی با داشتن وکالت نامه معتبر از سوی مودی، می توانند امور مربوط به دادرسی مالیاتی را پیگیری کنند. موسسه مالیاتی سامان تکس از مشاوران مالیاتی با تجربه جهت دادرسی مالیاتی برای پرونده های مالیاتی استفاده می کند. برای استفاده از خدمات می توانید به وبسایت سامان تکس مراجعه نمایید.
مراجع دادرسی مالیاتی در ایران
رسیدگی به اعتراضات مالیاتی در ایران در چند مرجع مختلف انجام می شود که هر کدام نقش مشخصی در فرآیند دادرسی دارند:
اداره امور مالیاتی
هیات حل اختلاف مالیاتی بدوی
هیات حل اختلاف مالیاتی تجدیدنظر
شورای عالی مالیاتی
هیات سه نفره وزارت امور اقتصادی و دارایی
دیوان عدالت اداری
هزینه های دادرسی مالیاتی و نحوه پرداخت آن
هزینه های دادرسی مالیاتی مبالغی هستند که مودیان در برخی مراحل اعتراض و رسیدگی باید پرداخت کنند. این هزینه ها بسته به نوع مرجع رسیدگی و مرحله دادرسی متفاوت است.
در مرحله هیات بدوی معمولاً هزینه ای برای ثبت اعتراض دریافت نمی شود. اما در صورت ارجاع پرونده به هیات تجدیدنظر، ممکن است هزینه ای به عنوان هزینه دادرسی تعیین شود که معمولا درصدی از مبلغ مالیات مورد اختلاف است. در صورت ادامه اعتراض و مراجعه به شورای عالی مالیاتی نیز هزینه های جداگانه ای در نظر گرفته می شود که می تواند نسبت به مراحل قبلی متفاوت باشد.
/سلب مسئولیت: تحریریهی ایران وکالت در تهیه این محتوای تبلیغاتی نقش نداشته و مسئولیتی در قبال صحت آن ندارد./